Pocałunki mogły powstać 21 milionów lat temu

Pocałunek jest jedną z najbardziej uniwersalnych form okazywania bliskości, ale jego pochodzenie wciąż budzi wiele naukowych pytań. Czy jest on wynikiem kultury, czy może wykształcił się znacznie wcześniej — jako zachowanie zakorzenione biologicznie?

Według nowej analizy ewolucyjnej przeprowadzonej przez badaczy z Uniwersytetu Oksfordzkiego, zwyczaj całowania „usta w usta” mógł pojawić się około 21 milionów lat temu, czyli znacznie wcześniej, niż dotąd zakładano. Wyniki oparte na modelach ewolucyjnych i danych o naczelnych sugerują, że zachowanie to mogło być obecne u wspólnych przodków małp człekokształtnych.

„Zgodnie z naszym modelem pocałunek — rozumiany jako nieagresywny kontakt usta–usta — mógł występować już u wspólnego przodka człowieka i innych małp człekokształtnych”.
— Uniwersytet Oksfordzki
Źródło: https://www.ox.ac.uk/news/2025-11-19-ape-ancestors-and-neanderthals-likely-kissed-new-analysis-finds

• Czy pocałunek jest uniwersalnym zachowaniem człowieka?
  Badania etnograficzne pokazują, że pocałunek romantyczny lub partnerski występuje jedynie w około 46% kultur ludzkich.
  Źródło: https://www.biology.ox.ac.uk/article/ape-ancestors-and-neanderthals-likely-kissed

• Czy pocałunek jest zachowaniem kulturowym czy biologicznym?
  W części kultur w ogóle go nie ma, co sugeruje, że nie musi być uniwersalny — jednak jego obecność u naczelnych wskazuje, że może mieć głębokie korzenie ewolucyjne.
  Źródło: https://www.livescience.com/animals/humans/apes-may-have-invented-kissing-at-least-21-million-years-ago-study-suggests

• Czy neandertalczycy również się całowali?
  Model Oksfordu oszacował prawdopodobieństwo występowania pocałunku u neandertalczyków na 84,3%, co wspiera tezę o jego starożytnym pochodzeniu.
  Źródło: https://english.elpais.com/science-tech/2025-11-19/neanderthals-also-kissed-a-gesture-of-love-that-is-21-million-years-old.html

Nowa analiza opublikowana przez badaczy z Oksfordu wykorzystuje dane dotyczące zachowań społecznych współczesnych naczelnych. W szczególności skupiono się na gatunkach, u których obserwuje się nieagresywny kontakt usta–usta — np. u szympansów czy bonobo. Takie zachowania służą uspokajaniu, budowaniu więzi, a czasem także rozwiązywaniu konfliktów.

Model ewolucyjny został uruchomiony 10 milionów razy, bazując na danych filogenetycznych i obserwacjach zachowań naczelnych. Wyniki wskazały na najbardziej prawdopodobny przedział powstania pocałunku — między 16,9 a 21,5 milionami lat temu, przy czym większość źródeł popularnonaukowych (Naked Science, Sci.News) podaje wartość 21 mln lat jako najbardziej reprezentatywną.

Dodatkowo badacze zwracają uwagę, że ludzie i neandertalczycy mieli bardzo podobny zestaw mikroorganizmów jamy ustnej — co może świadczyć o częstej wymianie śliny, a tym samym o obecności pocałunków w relacjach społecznych tych gatunków.

„A kiss locks two humans together and triggers a chemical cascade in the brain”.
— Chip Walter, Scientific American
Źródło: https://www.scientificamerican.com/article/why-do-we-kiss/

Rekomendacje lub dobre praktyki

1. W interpretacji badań należy jasno oddzielać dane naukowe od popularnych wyjaśnień, ponieważ funkcja pocałunku nie jest jednoznacznie ustalona.
2. Warto podkreślać pełny zakres czasowy (16,9–21,5 mln lat), aby zachować zgodność z modelowaniem filogenetycznym.
3. Konieczne jest uwzględnianie różnorodności kulturowej, ponieważ pocałunek nie jest uniwersalny we wszystkich współczesnych społeczeństwach.

Podsumowanie

Badania Oksfordu otwierają nową perspektywę na naturę ludzkich zachowań intymnych. Zamiast traktować pocałunek wyłącznie jako wytwór kultury, coraz więcej dowodów wskazuje, że jest to zachowanie zakorzenione ewolucyjnie — z historią sięgającą ponad 20 milionów lat. Obserwacje współczesnych naczelnych, dane o mikrobiomie oraz zaawansowane modelowanie filogenetyczne wspólnie sugerują, że pocałunek mógł być częścią repertuaru społecznego naszych praprzodków.

To odkrycie nie tylko rzuca nowe światło na biologię bliskości, lecz także podkreśla, jak głęboko w naszej ewolucji zakorzeniły się gesty, które dziś uznajemy za podstawowe formy wyrażania emocji i więzi.

📚 Źródła

1. Oxford University – Ape ancestors and Neanderthals likely kissed

2. Oxford Biology Department

3. LiveScience – Apes may have invented kissing at least 21 million years ago

4. El País (English)

5. Scientific American – Why do we kiss?